هرس درختان هلو:

در مورد موطن اصلي درختان هلو عقايد و نظريات مختلفي تا كنون ارائه شده است. برخي بر اين عقيده اند كه درختان هلو بومي سرزمين ايران بوده و عده اي مبدا آن را بر اساس موسسه ها به سرزمين چين نسبت مي دهند. به طور كلي پوست ميوه بعضي از واريته هاي هلو كرك دار بوده و آن را هلو ويا شفتالو مي نامند و پوست ميوه برخي ديگر صاف و بدون كرك است كه آنها را شليل مي نامند. به طور كلي درختان هلو طالب آب و هواي گرم و معتدل بوده و نسبت به سرماي بهاره حساس هستند. ريشه درختان هلو نسبت به كمبود اكسيژن حساسيت خاصي را نشان مي دهند و لازم است در اراضي نسبتا سبك كشت نمود. پايه هاي بذري قرار دارند داراي رشد قوي و استحكام فراواني مي باشند. از پايه هاي غير بذري كه امروزه بيشتر براي درختان هلو در مناطق سرد و يا زمين هاي مرطوب مورد استفاده قرار مي گيرند مي توان پايه هاي آلو و گوجه يا بادام و زرد آلو را نام برد. پايه هاي بادام براي مناطق خشك و سنگلاخي كاشته مي شود، استحكام زيادي دارند. و درختان روي اين پايه هاي مقاومت زيادتري نسبت به سرما و بيماري هاي مختلف خواهند داشت. پايه هاي زردآلو براي زمين هاي قليايي و آهكي استفاده مي شود. درختان هلو را معمولا به اندازه و اشكال مختلف پابلند، نيمه بلند، و پاكوتاه پرورش مي دهند و سيستم هاي فرم دهي شامل فرم گرد يا كروي يا پهن مي باشند. تجربيات نشان داده ست در نواحي و مناطق معتدله بيشتر از اشكال پابلند يا نيمه پا بلند به فرم پهن و در نواحي سرد فرم هاي گرد و پا كوتاه استفاده مي كنند. از آنجايي كه در درختان هبو رشد و نمو شاخه هاي يك ساله سريع تر از رشد و نمو غالب درختان ميوه مي باشد اگر آنها را هرس نماييم، پس از چند سال به عال تركم شاخه ها، تاج درخت به صورت انبوهي درآمده و از نظر نرسيدن نور و هوا به اندازه كافي مشكلات عديده اي را پديد مي آورد. بنابراين براي حفظ چگونگي فرم و باردهي عمل هرس ضروري مي باشد. پرورش هرس جامي با مركز باز توصيه مي شود. هر چند مي توان درختان هلو با سيستم هرس جامي با محور يا ليدر تغيير شكل يافته هم پرورش و تربيت نمود. اصولا درختان هلو در بهار و يا هنگام شروع فعاليت مي توانند سريع محل هاي برش و يا زخم هاي حاصله را در آن زمان هرس را بايستي متناسب با اين مسائل انتخاب كرد. به طور كلي هرس دختان هلو در سنين بالا به منظور ايجاد كندي و توقف در پير شدن درخت هلو صورت مي گيرد و در عمل باردهي نقش موثري دارد.

هرس فرماسيون نوعي جامي در هلو:

سال اول: درسال اول از سطح خاك تا ارتفاع 50 سانتي متر از نهال را نگاه داشته و بقيه نهال را سربرداري مي كنند. معمولا در روي نهال حدود 2 تا 5 جوانه نگهداري مي شود و در نهال هاي داراي شاخه، 4 شاخه را از روي دو جوانه پايين نزديك محل اتصال نگاه داشته و بقيه را قطع مي نمايند و ارتفاع درخت را در 50 سانتي متر قطع مي كنند.

سال دوم: از شاخه ها و جوانه هاي رشد يافته در طول ال تعداد 3 تا 4 شاخه اي كه كاملا رشد كرده اند و از نظر خصوصيات فرم وضعيت مناسبي دارند حفظ كرده و بقيه را حذف مي نماييم و بر روي شاخه هاي باقي مانده كه طول شاخه هاي اصلي اسكلت درخت را مي سازند برابر با دو سوم طول از محل اتصال به تنه نگاه داشته و بقيه را از جوانه اي كه به سمت بيرون قرار دارد، سربرداري مي نمايين. ضمنا شاخه هاي فرعي كه در روي شاخه اي اصلي تشكيل شده اند يا به صورت ديگر كورسون ها را از بالاي جوانه دوم قطع مي نماييم.

سال سوم: طبيعي است كه در روي شاخه هاي اصلي، شاخه هاي جانبي يا فرعي به صورت دو شاخه ظاهر مي گردند. عمليات هرس در روي اين شاخه ها بدين ترتيب است كه از قسمت سر شاخه به نسبت يك دوم تا يك سوم سربرداري مي شود. از سال سوم به بعد عمليات هرس تقريبا ساده است. زيرا تعداد شاخه هاي اصلي درخت شكل واقعي خود را يافته اند و معمولا تعداد آنها بين 6 تا 8 عددد مي باشد و از اين سال به بعد عمليات بيشتر در جهت باردهي صورت مي گيرد و هدايت شاخك ها و جوانه ها، به منظور بارآوري ضروري است.

فاصله شاخه ها براي سيستم هرس بدون محور يا مركز باز حدود 10 تا 50 سانتي متر مي باشد. ضمنا توصيه مي شود شاخه هايي كه از سال دوم به بعد بر روي تنه به صورت عمودي رسته يا به طور عمودي از وسط شاخه هاي ديگر رشد و نمو كرده است بايستي حذف گردند. كساني كه به هرس درختان هلو در سنين بالا (بعد از دو سالگي) مي پردازند لازم است توجه داشته باشند كه شاخه هاي كوتاه (كورسون يا شاخك ها) را حتي المقدور قطع ننمايند. در سالهاي بعد از سه سالگي شاخه هايي كه به داخل تاج جهت يافته و رشد و نمو نموده اند بايستي حذف گردند تا نور و هوا به مقدار كافي در تاج درخت نفوذ كند.

هرس باردهي در درختان هلو:

هرس باردهي درختان هلو معمولا مي تواند در زمستان در صورتي كه شرايط محيطي مناسب باشد صورت مي گيرد. اصولا جوانه و تكمه هاي گل در روي شاخه هاي سال قبل تشكيل مي شود كه مي توان به سه دسته تقسيم نمود:

1-    شاخه هاي نرك يا گورمان: شاخه هاي چوبي رشد گرده اي هستند كه معمولا طول شان از يك متر متجاز بوده و در روي آنها غالبا شاخه هاي ديگري تشكيل و منشعب مي گردند.

2-    شاخه هاي مركب: اين شاخه ها بهترين و مناسبترين شاخه هاي درختان هلو مي باشند. زيرا علاوه بر جوانه هاي برگ، داراي جوانه هاي گل نيز مي باشند و از نظر هرس اهميت خاصي دارند. در روي اين شاخه ها به طور كلي مابين دو جوانه گل يك جوانه برگ قرار دارد. كه به اين شاخه ها در درختان هلو شاخه هاي حقيقي يا اصلي مي گويند. شاخه هاي مركب اصولا حاصل جوانه هايي مي باشند كه محل استقرارشان تقريبا به شرح زير مشخص مي گردد:

-   در قسمت پايين شاخه گاهي چند جوانه چوبي ساده.

-   درقسمت مياني شاخه، دو جوانه چوب و يك جوانه ساده گل (يك، دو و يا سه گل).

-  در قسمت فوقاني شاخه چند جوانه چوبي ساده.

3-    شاخه هاي ضعيف و باريك يا شيفون:

اين شاخه ها به طور كلي حاصل جوانه هاي گل بوده و در روي آنها ميوه تشكيل مي گردد و در انتهاي آنها جوانه برگ پديد مي آيد. ولي در طول آن جوانه هاي برگ به ندرت به وجود مي آيند و ميوه هايي كه در روي اين شاخه ها تشكيل مي شوند داراي مرغوبيت كمتري نسبت به ميوه هاي تشكيل شده در روي شاخه هاي مركب هستند و اين شاخه ها روي هم رفته شاخه هاي مرغوبي نمي باشند و كاشناسان به آنها شاخه هاي غير حقيقي مي گويند.

4-    دسته گل بهاري (جوانه گل مجتمع):

شاخه كوتاهي است كه داراي تعداد زيادي جوانه گل بوده و در انتها داراي يك بته است و طول آن 5-3 سانتي متر است. جوانه هاي گل در درختان هلو بر خلاف گل هاي سيب، گلابي و به ، قابل تبديل به جوانه برگ و يا بالعكس هستند و جوانه هاي گل معمولا بر روي  شاخه هاي يك ساله قرار مي گيرند. در هر حال در هر جوانه گل در درخت هلو يك تا دو گل وجود دارد. جوانه هاي گل هلو نسبت به سرما حساسيت زيادي دارند و آزمايشات نشان داده اند كه با استفاده از ماده شيميايي آلار مي توان باعث تاخير در باز شدن شكوفه ها گرديد و از صدمه سرماي بهاره آنها را نجات داد كه اين ماده با غلظت 100 تا 250 پي پي ام (قسمت در ميليون) مورد استفاده قرار مي گيرد. شاخه هاي نرك ظاهرا نقش زيادي در عمل بارآوري ندارند و لازم است آنها را حذف نماييد. ولي در برخي موارد شاخه اصلي فاقد شاخك ها بوده و اين حال نرك ها به طور آزاد در روي شاخه اصلي رويش مي يابند. در اين حال لازم است آنها را با دقت تميز نمود تا در روي آن كورسون هاي قوي و مناسب تشكيل گردند كه جوانه هاي متعدد گل در روي آنها بتوانند فعال شوند. اگر شاخه نرك در روي شاخك ها تشكيل شوند با هرس مي توان پاره اي از جوانه هاي آن را فعال نمود كه اگر شاخه نركي توانست مفيد واقع شود مناسب در خرداد ماه آنرا به طول 10 تا 15 سانتي متر نگه داري و بقيه را حذف نماييم.

جوانه ها

1-   جوانه چوب: اين جوانه ها نوك تيز و مخروطي شكل هستند و روي شاخه هاي يك ساله قرار دارند.

2-    جوانه هاي استيپولر: معمولا بر حسب رشد اين جوانه ها از نظر اندازه و بزرگي همانند جوانه هاي چوب معمولي و يا جوانه هاي گل هستند.

3-    جوانه انتهايي كورسون: گاهي در انتهاي كورسون ها يا در زاويه ها يا انتهاي شاخه هاي اصلي در اثر تراكم شيره نباتي، جوانه هاي منحصر و منفرد ظاهر مي شوند.

4-    جوانه هاي گل: اين جوانه ها تقريبا كروي و قبل از شكوفا شدن كركدار و در هنگام باز شدن به رنگ صورتي مي باشند. معمولاه همه آنها يك شكل بوده و در روي شاخه هاي يك ساله ظاهر مي شوند.

5-    ميخچه يا دارد: معمولا در روي شاخه هاي نسبتا مسن و چوبي شده و يا روي كورسون هاي ضعيف پس از زمستان سرد ظاهر مي شوند. در درختان هلو عمل هرس معمولا قبل از گل و يا هنگام گلدهي انجام مي شود و به طور كلي ميوه بر روي شاخه هاي يك ساله پديد مي آيد.

هرس باردهي هلو به طريقه كلاسيك و آمريكايي مي باشد.

هرس كلاسيك:

ميوه ها درهلو درون شاخه هاي يك ساله تشكيل مي گردند بنابراين در روي هر كورسون يك يا دو شاخه جايگزين بايستي تشكيل گردد و معمولا اين شاخه كاملا بايستي نزذيك شاخه هاي اصلي و يا روي شاخه هاي فرعي پديد آيند. در اين حال شيره نباتي كه در حركت است بايستي در روي يك يا دو جوانه چوبي متمركز شود. براي اين منظور در روي هر كورسون 3 تا 5 جفت گل حفظ مي گردد و در هنگامي كه عمل جوانه گيري به منظور تعادل انجام مي شود، دو ميوه باقي بماند . به طور كلي در درختان كم رشد جوانه هاي ميوه دهنده به حالت مجزا و مجاور جوانه برگ رشد مي نمايند و از آنجايي كه جوانه هاي ميوه دهنده در درختان هلو زياد مي باشد، اگر هرس در فصل زمستان صورت پذيرد در روي كاهش تعداد ميوه شديدا موثر واقع مي شود. گاهي هرس زمستانه كه به منظور جوان كردن شاخه هاي ميوه دهنده مي باشد، موجب مي شود كه شاخه هاي پاييني و مياني كه حالت انبوهي يافته اند ظرفيت باردهي خود را پايين آورده و درخت سريعا به طرف پيري حركت نكند. بنابراين جهت جوان كردن درختان هلو و بالا بردن سن باردهي عمليات هرس در سنين بالاي 5 سال انجام مي شود. در غير اين صورت عمر درخت هلو كاهش مي يابد و عدم هرس درختان هلو در ايران باعث از پا درآمدن درخت در سنين جواني مي گردد و باغداراي درخت هلو را درخت كم عمر تصور كنند. لذا جهت هرس هلو عمليات زير صورت مي گيرد:

1-    كورسوني كه حامل يك شاخه چوبي است و داراي تعدادي جوانه مي باشد، براي تشكيل شاخه جايگزين كه تبديل به شاخه بارده گردد لازم است از بالاي دو جوانه پايين شاخه را قطع نماييم.

2-    كورسوني كه به صورت يك شاخه مركب است در روي اين شاخه دو جوانه پايين را به عنوان شاخه هاي جايگزين براي باردهي در سال بعد نگه داشته و در اين سال 4 يا 5 جفت جوانه هاي گل را در روي همين شاخه مركب حفظ مي نماييم و بقيه را از بالاي آخرين جوانه چوبي قطع مي كنيم.

3-    شاخه هاي باريك يا شيفون را كمتر دست كاري مي كنند و جوانه انتهايي آن را به صورت آزاد باقي مي گذارند تا احتمالا جوانه چوب شيفون جديدي را تشكيل دهد.

4-    شاخك كوتاه حامل تعدادي گل را در هرس كمتر عمليات رويشان انجام مي دهيم زيرا جوانه چوب كه در انتها قرار گرفته است اگر حذف گردد كورسون جديدي در آينده توليد نمي شود. لذا عمليات هرس روي آنها مناسب نمي باشد.

5-    كورسوني كه حامل دو شاخه مركب است همل هرس بدين ترتيب صورت مي گيرد كه دو جوانه چوب را در روي يكي از شاخه ها نگه داشته و بقيه را از بالاي دو جوانه مشخص شده قطع مي كنند. در روي شاخه مركب ديگر تعداد 4 تا 5 جفت جوانه گل را حفظ كرده و بقيه را سربرداري مي كنند.

6-    در حالتي كه يك كورسون حامل چند شيفون و تعدادي جوانه گل در روي شاخه كوتاه باشد در اين حالت يكي از شيفون ها را از بالاي دو جوانه پايين قطع مي نماييم تا دو جوانه باقي بماند. در سال بعد دو شاخه بارده را تشكيل دهد. جوانه هاي گل باقيمانده در روي شاخه ديگر را بدون عمليات هرس همچنان نگه داري مي نماييم.

7-    نرك، اين اندام بيشتر در روي درختان مسن مي تواند مفيد باشد و با عمل هرس جوانه هاي موجود در روي آن را فعال مي كنند. بنابراين شاخه هاي نرك را به طور يك دوم يا يك سوم از طول قطع مي كنند. در درختاني كه نسبتا قوي هستند تعداد 3 تا 4 جوانه در روي آن باقي گذاشته و بقيه را سربرداري مي كنند.

8-    كورسوني كه حامل دو شاخه و جوانه گل مجتمع مي باشد لازم است يكي از شاخه ها كه مسن تر مي باشد حذف كرده و جوانه گل مجتمع را بدون دستكاري باقي مي گذاريم و شاخه موجود در بالاي جوانه گل را سر برداري مي كنند تا شاخه جايگزين در سال بعد پديد آيد.

9-    كورسوني كه حامل جوانه كناري گل مجتمع است، در اين حال از بالاي دسته گل مجتمع كورسون را سربرداري مي كنيم تا باردهي به نحو مناسب صورت گيرد.

10-  در پاره اي از حالات روي شاخه هاي چوبي دو دسته گل مجتمع مجاور يكديگر تشكيل مي شوند. براي باردهي و داشتن محصول مرغوب لازم است يكي از آنها را حذف نماييم.

هرس سبز در هلو:

معمولا عمليات هرس سبز در روي درختان هلو مي تواند شامل قسمت هاي مختلف باشد كه نهايتا در درختاني كه كورسون ها به طور غير طبيعي و قبل از رسيدن از بين مي روند، انجام مي شود. در عمل تمام جوانه هاي چوبي كه مفيد نيستند حذف مي شوند. معمولا بر روي شاخه اي كه در اوايل بهار حذف شده است اگر 6 جوانه رشد نمايد چهار جوانه آن را حفظ كرده و دو جوانه داخلي را حذف مي نماييم. گاهي عمل حذف جوانه ها محدود به شاخه ها و جوانه هاي داخلي مي گردد و عمل جوانه گيري مي تواند همراه با پنسمان باشد. زيرا عمل جوانه گيري كافي نمي باشد و لازم است قسمت هايي از شاخه ها را كه در داخل واقع شده اند و شاخه هاي جانشين يا جايگزين را توليد نمي كنند قسمتي از آن را قطع نماييم تا شاخه هاي جايگزين تشكيل گردد. براي اجراي عمليات پنسمان روي دو يا سه برگ از شاخه هاي جوان صورت مي گيرد. بدين ترتيب شيره نباتي را به طرف جوانه هاي باقيمانده هدايت مي كنيم. گاهي در طي عمل پنسمان ميوه هايي كه در زير شاخه و يا در محل نامناسب تشكيل شده است به منظور مرغربيت ديگر ميوه هاي موجود در روي شاخه تعدادي از آنها حذف گردد. همچنين شاخه هايي كه قوي هستند لازم است در روي 2 تا 3 جوانه برگي آنها عمل پنسمان صورت گيرد. شاخه هاي جانشين را در تير و مرداد ماه به طول 30 تا 35 سانتي متر پنسمان مي كنند.

هرس درختان بادام:

موطن اصلي درختان بادام را محققين، آسياي غربي و يونان مي دانند و گسترش آن را از پامير تا درياي اژه مي دانند. همچنين در پاره اي از اسناد تاريخي آمده است كه در دوران هاي ماقبل تاريخ در ايران اين گياه به طور وحشي و يا به طور زراعي وجود داشته در كتاب تورات و صحيفه آرمياي نبي از باغ هاي آن نام برده شده است. درخت بادام يكي از درختاني است كه زودتر از ساير درختان و قبل از ظاهر شدن برگها، گل آن باز مي شود. اغلب در زمستان هاي معتدل در اسفد ماه تمام گل هاي آن باز و تقريبا هميشه سرماي بهاره موجب از بين رفتن آنها مي گردد. اصولا درخت بادام طبيعتا نسبت به سرما مقاومت خاصي نشان مي دهد، فقط گل هاي آن است كه نسبت به سرما حساس هستند. بادام را روي درخت آلو – گوجه و بالاخره بادام بذري پيوند مي كنند. در درجه اول پايه هاي بذري پايه هاي مناسبي براي بادام بوده و بعد از آن پايه هاي بادام تلخ مناسب به نظر مي رسد. تربيت و پرورش درختان بادام به صورت پابلند- نيمه پابلند و جامي ميسر است و در حالت جامي ميان تهي مي توان پايه يا تنه را كوتاه و حدود 50 تا 80 سانتي متر و درختان پا بلند 120 سانتي متر و در پابلند طول تنه را كمي بيشتر انتخاب كرد. هرس باردهي در روي درختان بادام عمليات خاص و شديدي همانند درخت ميوه ندارد. و منحصر به قطع شاخه هاي خشك و يا شاخه هاي نابحه و نامناسب كه موجب انبوهي و عدم نفوذ نور و هوا به داخل تاج مي شود. جوانه هاي موجود در روي درخت بادام تقريبا همانند درخت هلو مي باشد. نكته اي كه بايستي مورد توجه قرار گيرد اين است كه درختان بادام را هر چهار يا پنج سال يك بار با قطع شاخه هاي مسن مي توان جوان نمود. در هنگام هرس درخت بادام بايد در نظر داشت كه ميوه هميشه روي شاخه هاي سال قبل تشكيل مي شود. بنابراين هنگام قطع شاخه ها لازم است توجه نمود كه عمليات به صورتي انجام گيرد كه در ايجاد شاخه هاي جوان براي سال هاي بعد كمك شده باشد تا مقدار محصول افزايش يابد.