خیلی از تغییرات در محیط زیست در درازمدت اتفاق می افتد. در کشاورزی ارگانیک چون به اکوسیستم احترام گذاشته می شود اثر مخربی برای محیط زیست ندارد. در مورد خاک نیز در کشاورزی ارگانیک از کمترین شخم ، کودهای بیولوژیکی ، تناوب کشت مناسب، گیاهان پوششی و ... استفاده می شود. همچنین با بهبود جانوران مفید خاک و تخمیر مواد آلی ، بافت خاک بهبود یافته و باروری خاک افزایش می یابد. و میزان مواد مغذی بیشتری به خاک داده می شود. به همین دلیل فرسایش خاک کم گردیده و تنوع زیستی خاک افزایش یافته. در بسیاری از مناطق کشاورزی، آب به دلیل مصرف بی رویه کود و سموم آلوده گردیده است و به دلیل اینکه در کشاورزی ارگانیک از این مواد کمتر استفاده می گردد به همین دلیل آب نیز آلوده نمی گردد. برای باروری خاک در کشاورزی ارگانیک از کمپوست ، کودها ی حیوانی و کودهای آلی نیز استفاده می گردد. برای تولید کودهای شیمیایی باید از منابع تجدید نشدنی مانند نفت استفاده کرد و چون در کشاورزی ارگانیک از این مواد استفاده نمی گردد پس آلودگی هوا نیز کمتر است. همچنین کشاورزی ارگانیک از اثرات گلخانه ای می کاهد. زیرا خیلی از فعالیتهای انجام شده در کشاورزی ارگانیک مانند حداقل شخم ، استفاده از گیاهان تثبیت کننده نیتروژن ، باز گرداندن ضایعات کشاورزی به خاک ، استفاده از گیاهان پوششی باعث افزایش بازگشت کربن به خاک گشته و حفظ و ذخیره سازی کربن را باعث می گردد. کشاورزان ارگانیک هم نگهبان تنوع زیستی هستند و هم استفاده کننده از تنوع زیستی . مثلاً استفاده از بذور بومی که مقاومت بیشتری نسبت به بیماریها و شرایط بد محیطی دارند بسیار مرسوم است. در سطوح اکوسیستم حفظ منابع طبیعی در اطراف کشاورزی ارگانیک و فقدان مواد شیمیایی باعث حفظ حیات و حش می گردد. همچنین آیش گذاری زمین باعث عدم فرسایش خاک در تنوع زیستی می گردد. استفاده از فرآوده های اصلاح شده ژنتیکی(تراریخته) در کشاورزی ارگانیک جایز نیست . زیرا اثرات فرآورده های اصلاح شده ژنتیکی هنوز بخوبی شناخته نشده اند و گیاهان تراریخته ژنتیکی خطرات بسیاری را برای محیط زیست به همراه دارند . هدف کشاورزی ارگانیک تشویق و توسعه تنوع زیستی است و گواهی های تایید ارگانیک بر این مساله نظارت دارند. کشاورزی ارگانیک با اکولوژی هماهنگ است و باعث تثبیت بافت خاک ، حفظ چرخه آب ، چرخه کربن ، چرخه مواد غذایی و آلودگی کمتر زمین است .به نظر میرسد برای توسعه و ترویج کشاورزی ارگانیک و در کل تولید پایدار نیاز به فرهنگ سازی از جانب سازمانهای غیر دولتی و دولتها داریم. که متاسفانه در ایران سازمانهای غیر دولتی به دلیل دولتی بودن تمام امور نمیتوانند به درستی فعالیت کنند و دولت نیز آنقدر وسیع و ناکارآمد است که در اصل هیچ کاری انجام نمیدهند و تنها در حال توسعه ناپایدار تولیدات کشاورزی هستند و هر روزه شاهد مواردی جدید از فجایع زیست محیطی( شامل انقراض نسل گیاهان و حیوانات، فرسایش خاک، آلودگی آبها، آلودگی خاکها و افزایش بیماریها و ناهنجاریهای ناشی از این آلودگی ها هستیم.
در كشاورزی ارگانيك آب توسط مواد شيميايی آلاينده مانند كودهای مصنوعی، آلوده نمی گردد. تعادل اكوسيستم و حاصلخيزی خاک حفظ شده و فرسايش خاك نيز تا 50 درصد كاهش می يابد. چرا که در کشاورزی ارگانيک از روشهایی چون کمترين میزان شخم زدن، کودهای بيولوژيکی، تناوب کشت مناسب، پوشش گیاهی و غیره استفاده می شود. با این روش خاک بعنوان یک اکوسیستم کامل و سالم به راحتی می تواند خود را احیا نموده و به رشد محصولات کمک کند تنوع زيستی در زمينهای زراعی ارگانيک به علت عدم استفاده از سموم آفت كش و علف كش، 57 درصد بيشتر است كشاورزان در معرض سموم و آلاينده های كمتری قرار می گيرند.
تحقيقات 76 محقق کشورهای مختلف نشان داده که کشاورزی ارگانيک باعث بهبود چرخه غذايی از باکتريها تا پستانداران می گردد. زيرا کشاورزی ارگانيک با حيات وحش بصورت دوستانه برخورد می کند و از مواد شيميايی و سموم استفاده نمی کند.
در اين نوع کشاورزی با استفاده از عملکردهای اکولوژيکی طبيعی می توان توليد را افزايش داده و خاک و محصولات را در برابر آفات و بيماريها مقاوم نمود با استفاده از روشهای متعدد حفظ رطوبت خاک، در کشاورزی ارگانیک از آب کمتری استفاده می شود.
با بهبود جانوران مفيد خاک و تخمير مواد آلی، بافت خاک بهبود يافته و باروری خاک افزايش می يابد، و ميزان مواد مغذی بيشتری به خاک داده می شود. به همين دليل فرسايش خاک کم شده و تنوع زيستی خاک افزايش می یابد.
از آلودگی های ناشی به هنگام تولید کودهای شیمیایی از مواد نفتی جلوگیری می شود.
بطور کلی می توان گفت که کشاورزی ارگانيک با اکولوژی هماهنگ است و باعث تثبيت بافت خاک، حفظ چرخه آب، چرخه کربن، چرخه مواد غذايی و آلودگی کمتر زمين می شود.
در كشاورزی ارگانيك برای بکار بردن مواد و لوازم كشاورزی از تدابير مديريتی استفاده میشود و توليد ارگانيك بر پايه اين موضوع است كه يك مزرعه بايد براساس برنامه مديريت ارگانيك پيش رود، که خود اين امر شامل يك گردش زراعی چندساله است. همچنين براي ازدياد حاصلخيزي زمين تدابيری اندیشیده می شود؛ از جمله ثابت نگهداشتن ميزان نيتروژن، شخم عميق، استفاده از گياهان دو يا تك لپه، استفاده از گياهان به منظور كود سبز يا (Cover crop) و غیره.
در سيستمهاي ارگانيك از منابع به شيوهي مؤثرتری استفاده می شود كه اين امر منجر به صرفه جويی در انرژی و توليد محصول بيشتر می شود. همچنين فعاليتهای ميكروارگانيزمهاي خاك در نظام ارگانيك در مقايسه با نظام متداول بیشتر ديده می شود، كه اين امر مربوط به ساخته شدن مواد ذخيرهای نيتروژن دار است که در بهبود شرايط فيزيكي خاك و جذب بهتر نقش دارند. علاوه بر اين خاكهای ارگانيك تعداد بيشتر و انواع بزرگتری از اجتماع ميكروارگانيزمها را درخود دارند. پژوهشگران معتقدند كه قارچها منجربه ایجاد ثبات بيشتری در ساختار فيزيكی خاكهای ارگانيك میشوند. محصولات ارگانيك حاوي مواد مغذی بيشتری بوده و در مقايسه با گياهانی كه به روشهای مرسوم پرورش میيابند حاوی متابوليستهای ثانويه بيشتری هستند (متابوليستهای ثانويه موادی هستند كه بخشی از سيستمهای ايمنی گياهان را تشكيل می دهند و اين مواد در مبارزه عليه بيماری سرطان نيز مفيدند.)
برخی از تعاریف کاربردی در کشاورزی ارگانیک
هوموس:
مادهای بيوشيميايی است که در لايههای بالايی خاک تشکيل می شود و به رنگ قهوه ای تيره تا سياه می باشد. موادآلی پس از تجزيه توسط ميكرو ارگانيزمها به تركيب نيمه محلولی به نام هوموس تبديل میشود كه با ذرات ريز مواد معدنی به خوبی مخلوط شده است. خاکدانههای رسی- هوموسی که به اين ترتيب از آميزش تنگاتنگ مواد آلی و معدنی پديد می آيند دارای ساختمانی نرم و قابل تهويه است كه علاوه بر بهبود ساختمان خاك، منجر به افزايش جذب آب و عناصر غذايی خاک میشود.
كود سبز:
استفاده از گياهان پوششی كه اغلب آنها از گروه گياهان يک ساله هستند يكی از روشهای توصيه شده در كنترل زراعی است، به این صورت كه در دورههای آيش، اين گياهان كه بيشتر از خانوادهی لگومها هستند در زمين كشت شده و پس از آنكه رشد گياهان به ميزان قابل قبولی رسيد آنها را چیده و به خاك اضافه می كنند. از اين كودها بهعنوان كود آلی نيز ياد میشود كه علاوه بر بهبود ساختار خاك موجب جايگزين شدن ازت میشود.
در ضمن، گياهان پوششی به عنوان مالچ نيز استفاده می شوند، یعنی پوششی كه در دوره آيش برای پيشگيری از ظهور علفهای هرز و نابودی آفات و بيماری های گياهی مورد استفاده قرار میگيرد. مالچ با پوشاندن فضاهای خالی، مانع از رشد علفهای هرز در مزارع شده و نیز با برگرداندن اين گياهان به خاك موجب افزايش دمای خاك و نابودي ميكرو ارگانيزمهای باقيمانده در خاك می شود. همچنین می تواند بهعنوان محصول دوم نيز مورد استفاده صنايع داروسازی گياهی قرار گيرد.
آللوپاتی:
بهعمل بازدارندگی شيميايی يک گونه گياهی بوسيله گونههای ديگر گفته میشود. بدین صورت که ماده بازدارنده شيميايی که در محيط پخش میشود ممکن است از جوانه زدن، رشد ريشه و یا افزايش مواد غذايی جلوگیری کند و در نهايت بر رشد و توسعه گياهان مجاور اثر بگذارد. آللوپاتی شيميايی میتواند دربخش هايی از گياه مانند برگ، گل، ريشه، ميوه و يا ساقه وجود داشته باشد. گياهان آللوپاتيک توسط واکنشهای شيميايی با هم رقابت میکنند و اجازه نمی دهند که گياهان ديگر از منابع موجود استفاده کنند.
حمایت از کشاورزی ارگانیک:
برای اینکه توسط کشاورزی بتوانیم تنوع زیستی را نیز افزایش دهیم احتیاج به فعالیت های وسیعی داریم . در این زمینه کشاورزان و تشکل های غیر دولتی کمک زیادی می توانند انجام دهند.
سیاست ها :
• تشویق کشاورزی ارگانیک در بین دولتها نه با صادرات این محصولات بلکه با حفاظت از مواد غذایی و تنوع زیستی.
• تشویق مسئولات زیست محیطی برای ترویج کشاورزی ارگانیک جهت شرکت در برنامه های بین المللی تنوع زیستی.
• تشویق مجامع به شرکت در پروژه های کشاورزی ارگانیک و سرمایه گذاری در بخش تنوع زیستی.
• ارزیابی اثر سوبسیدهای کشاورزی بر روی تنوع زیستی.
نتایج استفاده از کشاورزی ارگانیک
در یک جمع بندی کلی، اهداف و نتایج مثبت کشاورزی ارگانیک را می توان چنین مطرح نمود:
- توليد مواد غذايی با كيفيت عالی و مطلوب
- كنش متقابل ميان بهبود سطح سلامت مردم همسو با چرخههای زيست طبيعی
- حفظ و توسعه اکولوژیکی محیط، نگهداری از منابع كشاورزی و طبيعی و زيست محيطی
- حاصلخيزی طولانی مدت خاک
- جذب دی اکسید کربن هوا و کمک به توقف گرمایش جهانی
- حفظ تنوع زیستی و ژنتيكی گياهان و زيستگاههای وحش
- كاربرد درست و مواظبت شايسته از منابع آبی و موجودات زنده درون آنها
- كاربرد منابع تجديد شونده درسیستم های توليد محلی
- كاهش و به حداقل رساندن هرگونه آلودگی درسیستم کشاورزی و پيرامون آن
- ايجاد اشتغال و افزايش درآمد، به ويژه درمناطق روستایی
- استفادهی بهينه از نيروی انسانی شاغل در بخش كشاورزی و ایجاد محيط كارسالم (و بدون سموم شیمیایی) برای همه افراد درگير در كار توليد و فرآوری ارگانيک
- برقراری امنيت غذايی متناسب با رشد جمعيت
و بسیاری منافع اقتصادی و اجتماعی که به دنبال این نتایج نام برده شده می آیند.
منبع : ویکی پدیا دانش نامه آزاد – سایت علمی تبیان – سایت آفتاب من
گردآورندگان
سونیا قره جه – آی سن قندلیبی- خدیجه برازنده
دانشجویان رشته مهندسی کشاورزی ، گرایش مدیریت و آبادانی روستا
مسئول وبلاگ: